Link Download http://www.vn-zoom.com/f659/fsvn-imax-mystery-of-the-maya-hdtv-1080i-ac3-5-1-sub-viet-3098488.html https://www.fshare.vn/file/OCEMN7OMSSBY
Từ mấy ngàn năm qua Vùng đông nam Mexico và Trung Mỹ
đã che chở cho nền văn minh Maya,
giàu tính nhân văn nhất và nguyên thủy nhất.
Nơi đây không có những công cụ kim loại hay bánh xe
vậy mà người Maya đã xây dựng nên những đô thị hết sức hùng vĩ.
Trong những hang động gần đó, hậu duệ của người Maya cổ đại
vẫn cầu nguyện những vị thần mà tổ tiên họ đã thờ phụng
từ hơn 100 thế hệ qua.
Nhiều đô thị đã bị bỏ hoang
từ cuối thế kỷ 9 và đầu thế kỷ 10.
Kể từ đó, rừng già đã lặng lẽ phủ trùm
lên bí ẩn của nền văn minh Maya.
Ngày nay, những phế tích đó được coi là di sản kế thừa
của dân tộc Maya.
Những bức vẽ các chữ tượng hình cô cần cháu đã hoàn thành đây.
Tốt lắm, ta hãy xem
các chuyên gia giải mã văn tự sẽ hé lộ cho ta biết điều gì.
Cô có biết tổ tiên cháu nhắn nhủ gì qua những chữ tượng hình đó không?
Câu hỏi thú vị đấy.
Đó chính là điều bí ẩn từ hàng trăm năm qua.
Chắc cháu rất thích công việc của các cô chú ở đây phải không ?
Vâng!
Phần lớn các nhà khảo cổ học như các cô chú đây
đang dốc hết tâm huyết nhằm vén màn quá khứ
và bảo tồn những bí ẩn của người Maya.
Điều đó giống như trò chơi ghép hình mà ta cần phải ghép từng miếng.
Chỉ ở Chichen này thôi sao?
Không, không. Các cô chú làm việc
ở nhiều địa điểm khác nhau, ở đây và cả những chỗ khác nữa.
Các nhà khảo cổ đã tiến hành nghiên cứu từ hơn một trăm năm qua.
Vào đầu thế kỷ 19
tin đồn về các di tích cổ đại ẩn mình giữa chốn rừng sâu
đã lan truyền đi khắp thế giới.
Khi những nhà thám hiểm tình cờ tìm thấy những phế tích này,
họ đã cố lý giải sự xuất hiện đầy bí ẩn của chúng
bằng những học thuyết không tưởng.
Câu chuyện về những thành phố mất tích
đã hút hồn nhà thám hiểm người Bắc Mỹ là John Lloyd Stephens,
ông đã xuất bản nhiều cuốn sách về những chuyến phiêu lưu của mình.
Năm 1839, Stephens đã tổ chức một đoàn thám hiểm
tới Trung Mỹ,
trong đoàn còn có họa sĩ tài năng người Anh
Frederick Catherwood.
Ông đã viết về sự ngưỡng mộ
mà ông dành cho dân tộc của những thổ dân dẫn đường
và cả sự sửng sốt về những gì mà ông tìm thấy.
Ông ghi chép lại mọi chi tiết trong các chuyến thám hiểm của mình
bằng một chất văn vô cùng tao nhã.
Lần đầu tiên chúng tôi đặt chân tới một công trình kiến trúc
được xây dựng từ rất lâu trước khi người Châu Âu
biết đến sự tồn tại của lục địa này.
Tôi đã tràn đầy sửng sốt và vô cùng ngưỡng mộ
trước vẻ đẹp và sự trường tồn của công trình kiến trúc.
Nơi đây đã từng là một cung điện thực sự với các phòng ốc dành cho bậc đế vương,
bao quanh là các mảnh sân triều tráng lệ
Tường và cột được trang trí lộng lẫy
với chữ tượng hình và các phù điêu đẹp mắt,
ta có thể dễ dàng nhận thấy trình độ nghệ thuật
của người Maya.
Với sự trợ giúp của máy chụp ảnh
Catherwood đã cho ra đời nhiều bức họa.
Các nhà sử học cho rằng Châu Mỹ là chốn của những kẻ mọi rợ.
"thế nhưng một dân tộc mọi rợ không thể tạo nên được công trình như thế này.
"Mọi rợ không bao giờ tạc nên được những tảng đá như thế này.
"Thành tựu của họ đáng được
sáng ngang với Ai Cập, Hy Lạp và La Mã."
Năm 1841, Stephens đã xuất bản cuốn sách của mình
với hình minh họa của Catherwood
và cuốn sách đã đóng góp nhiều thông tin quan trọng
vào vốn hiểu biết về các đô thị của người Maya.
Stephens đã thừa nhận nguồn gốc của các phế tích
và tỏ lòng ngưỡng mộ trước vẻ đẹp của các đô thị cổ đại này.
Alfred Maudslay là một trong những người tiên phong
nghiên cứu các đô thị Maya cổ đại trên phương diện khoa học.
Maudslay đã phục dựng quy hoạch chi tiết
và các mô hình phế tích.
Bằng cách đó, ông đã tạo lập nền tảng
cho các nghiên cứu khảo cổ học sau này.
Ông phân tích kỹ lưỡng các mô-típ điêu khắc
được trang trí trên các bức tường của công trình kiến trúc,
và ông đã nhận thấy
sự xuất hiện thường xuyên của hình tượng con rắn.
Các khuôn mẫu chữ tượng hình và phù điêu mà ông tạo nên
đã mở ra hướng nghiên cứu về các văn bản khắc trên đá.
Công cụ tuyệt vời nhất của tôi là cỗ máy chụp ảnh.
Tấm phủ keo khô âm bản đã được phát minh ra
cho phép các nhiếp ảnh gia thực hiện công việc
ở những chỗ mà trước đó không thể tiếp cận được.
Đóng góp to lớn của Maudslay chính là ở những bức ảnh,
chúng được dùng để phục chế và bảo tồn
những vật thể được cho là đã mất đi
do phong hóa, phá hoại và bị đánh cắp.
Một số di tích mà Maudslay chụp lại
đã phát lộ những vẻ đẹp trong thiết kế chạm khắc lên đá.
Trong nhiều năm, người ta cho rằng
các hình tượng chạm khắc này là hiện thân của các vị thần và các thầy tế.
và cho rằng những chữ tượng hình này
còn liên quan đến lịch pháp.
Mãi sau này, ta mới biết được ý nghĩa thật sự của chúng.
Một số trong các hình vẽ này cũng đã được tìm thấy
trong các bản chép tay của người Maya mà ta gọi là "thư tịch cổ",
giờ chỉ còn lại có 4 cuốn.
Chúng có chứa các chữ tượng hình.
Ta phải gửi đi các bản vẽ của cháu để giải mã.
Phần lớn những hiểu biết của chúng ta về đời sống người Maya ngày xưa
là qua những bản viết tay của một thầy tu dòng thánh Francis,
Diego de Landa, người đã ở Yucatan từ năm 1549.
Ông đã quan sát người Maya và chú ý cách họ sử dụng chữ tượng hình,
rồi về sau, ông đã thử biên dịch chúng sang tiếng Tây Ban Nha.
Trong các bản viết của mình,
Diego de Landa đã lập nên một tiêu chuẩn để giải mã chữ tượng hình,
đó một sự tổng hợp của các âm tiết và các từ.
"Họ đã viết trong những cuốn sách về các môn khoa học.
"Khoa học mà họ truyền lại
chính là cách tính ngày, tháng và năm,
các lễ hội và nghi lễ,
các phương thuốc chữa bệnh,
và nghệ thuật đọc - viết.
"Chúng tôi đã tìm thấy số lượng lớn những cuốn sách như thế.
Bởi những cuốn sách không chứa gì khác ngoài những ngôn từ của quỷ sa-tăng
nên chúng tôi đã đốt đi tất cả, khiến cho họ vô cùng xót xa."
Trong nỗ lực cải đạo người Maya sang Cơ đốc giáo,
Landa đã phá bỏ các chứng tích tôn giáo của họ,
đã thiêu hủy nhiều thư tịch cổ.
Điều gì xảy ra với chữ viết của họ khi những cuốn sách bị thiêu hủy?
May mắn thay, người Maya không chỉ viết vào những cuốn sách
mà họ còn tìm cách viết lên những di tích bằng đá
và cả trên gốm sứ
như mảnh vỡ này được tìm thấy ở vùng Yucatan.
Đó là một đoạn văn
từ truyền thuyết "Popol Yuh," của người Maya.
Chữ tượng hình đã bị trôi vào quên lãng
sau ngày các thư tịch cổ bị thiêu hủy.
50 năm sau ngày các bức ảnh của Maudslay được xuất bản,
chúng lại được các học giả sử dụng để nghiên cứu chữ tượng hình,
và thu hút nhiều cuộc thám hiểm tới khu vực này.
Giống như chữ tượng hình được giải mã ban đầu,
người ta tin rằng tất cả các chữ viết mang tính chất tôn giáo
đều liên quan tới dòng chảy của thời gian
và quá trình quan sát các vì sao.
Người ta tin vào thuyết người Maya là một dân tộc chuộng hòa bình,
sống hòa hợp với thiên nhiên,
và phân bố rải rác trong rừng già.
Năm 1946, một khám phá
đã rọi sáng hơn vào màn tối bí ẩn của người Maya.
Các thuyết cũ đã bị thay đổi đến tận gốc rễ.
Nhiếp ảnh gia Giles Healy đã tiến hành thám hiểm
vào rừng già, nơi cư trú của thổ dân Lacandon.
"Hơn hai năm trời,
tôi đã sống chung với những thổ dân da đỏ Lacandon trong vùng,
làm phim về đời sống hàng ngày của họ.
Tôi để ý thấy có đôi khi
những người đàn ông chợt đi đâu mất trong vài ngày.
Đó là lúc họ đang hành hương tới một ngôi đền.
Nhưng vì không được đi theo họ
tôi bèn nghĩ ra cách trao cho họ súng trường cùng với rất ít thuốc súng
và bỏ đi một hay hai tháng gì đó.
Khi tôi trở lại, họ nói
"Chúng tôi thích súng của anh, nhưng hết thuốc súng rồi!"
Tôi yêu sách : "Tôi sẽ cho các anh thuốc súng
nếu các anh dẫn tôi tới những ngôi đền khác nữa."
Tôi không bao giờ quên được chặng đường tới Bonampak.
Họ hướng về phía ngôi đền với thái độ hết sức sùng kính
trong khi tiến hành nghi lễ ở mỗi ngôi đền chúng tôi đến.
Mắt tôi dường như tôi đã trở nên quen với ánh đèn lờ mờ.
Tôi thấy ở mỗi gian
đều trang trí bằng các bích họa
thể hiện những thủ lĩnh người Maya trong trang phục đế vương tươm tất.
Các bích họa này đã làm thay đổi đến gốc rễ những ý niệm
đã có từ trước về nền văn minh Maya.
Trước đó, chúng ta chưa bao giờ gặp phải những cảnh chiến trận, nô lệ và tra tấn
do chính những người Maya vẽ nên.
A, đã có câu trả lời.
Nhanh vậy hả cô?
Đúng thế. Ta cùng xem nó nói lên điều gì.
"Đây là những chữ tượng hình về lửa, còn đây là động vật bộ gặm nhấm
"Haleb" theo tiếng Maya hoặc 'tepescuintle'
"chúng ta chưa thể biết ý nghĩa trọn vẹn
bởi vẫn còn thiếu khuyết."
Công việc chuyển ngữ thoạt nghe có vẻ dễ dàng,
thế nhưng đó là sự lao động của nhiều người
ở nhiều quốc gia qua nhiều năm tháng.
Manh mối đầu tiên về chữ viết của người Maya nằm ở các con số.
Người Maya đã thiết lập các đơn vị của mình
dựa trên cơ số đếm 20 của các ngón chân và tay.
Họ là một trong bốn nền văn minh
đã phát triển khái niệm số Không.
Các con số đặt vào các vị trí khác nhau.
Mỗi chấm bằng 1 đơn vị
1, 2, 3, 4
và 5 đơn vị là 1 gạch
15 đơn vị bằng 3 gạch
19 đơn vị bằng 3 gạch và 4 chấm
20 bằng một chấm ở vị trí cao hơn.
với một vỏ sò bằng số 0 bên dưới
Một chấm trên và một chấm dưới bằng 21.
Một chấm trên và một gạch bằng 25.
Hai chấm trên nghĩa là 2 lần 20 hay 40.
Một gạch ở vị trí bên trên có nghĩa là 5 lần 20 tức 100.
Một chấm và 2 số 0 bên dưới bằng 400.
Một chấm và 3 số 0 bên dưới bằng 8000.
8,421
Người Maya là những nhà toán học
và thiên văn học đại tài.
Họ tính được độ dài của năm mặt trời
với sai số chỉ có 23 giây.
Chu kỳ sao Kim chỉ lệch đi
có 1 ngày sau 6.000 năm.
Một số công trình ở Chichen Itza
được xây dựng nên
để đánh dấu các ngày phân điểm và chí điểm trong năm.
Họ cũng biết được chu kỳ của Sao Hỏa, Sao Mộc
và Sao Thổ,
và còn tính trước được hiện tượng nhật thực
xảy ra sau đó 33 năm.
Tất cả những điều này đều được ghi chép lại
và may mắn thay, cũng là trên đá.
Năm 1921
đã bắt đầu tiến hành giải mã phiến đá có 96 chữ tượng hình.
Đến năm 1935, Enrique Palacios đã hoàn thành một phần ít ỏi ban đầu
của công việc giải mã.
Eric Thomson giải quyết những phần khác vào năm 1944,
trong khi đó nhà ngôn ngữ học Yuri Knorosof
lại khám phá ra ngữ âm học trong chữ viết của người Maya.
Đến năm 1958, một nửa số chữ tượng hình đã có thể đọc được.
Đến thập niên 60 là Heinrich Berlin và Tatiana Proskovriokoff,
thập niên 70 là Linda Schele
và Floyd Lounsbury cùng với Peter Mathews
đã khám phá những chữ tượng hình tiêu đề là nói về dòng dõi vương triều.
Cuối cùng, vào năm 1990, toàn bộ bản khắc đã có thể đọc được.
Bản khắc kể về lịch sử của dòng dõi vương triều ở Palenque,
về những cuộc chiến của họ và sự chuyển giao quyền lực cho các vị vua trẻ.
Trong đó có vị vua Pakal ở Palenque
cai trị từ năm 12 tuổi cho đến năm 80 tuổi.
Các nghi thức như thế đã được
tạc lên đá ở tất cả các đô thị của người Maya.
Palenque đã được đưa vào nghiên cứu chuyên sâu
bởi Viện Nghiên cứu Quốc gia Mexico về Nhân chủng học và Lịch sử.
Năm 1949, nhà khảo cổ người Mexico
Alberto Ruz
đã quyết tâm tìm đến ngôi đền có những văn bản chạm khắc
để xem xét có công trình ngầm bên dưới hay không.
Ruz thấy rằng các bức tường của ngôi đền
không kết thúc ở sàn mà còn tiếp tục kéo dài xuống dưới.
Bị cuốn hút, ông khám phá ra một trong những phiến đá lớn
dùng để chèn, nó có thể dịch chuyển được.
Khi phiến đá bị dịch chuyển để lộ ra một cửa hẹp
và một lối đi bí mật.
Khi chúng tôi dọn quang lối đi, thì thấy xuất hiện những bậc thang.
Tôi lập tức quyết định đi theo cầu thang cho đến hết
dù biết rằng công việc này sẽ tốn nhiều công sức.
Trong 3 năm tiếp theo,
Tiến độ công việc diễn ra chậm chạp và khó khăn,
400 tấn đá vỡ đã được vận chuyển bằng tay không
Đến cuối năm thứ ba mà chúng tôi vẫn chưa thấy manh mối chung nào.
Tôi đã hình dung ra rằng các bậc thang đã được bít kín có chủ định
để che giấu mục đích ban đầu của họ,
nhưng mục đích đó là gì thì tôi chưa hình dung ra được.
Năm 1952, khi công việc đã tiến hành vào sâu trong kim tự tháp
chúng tôi tìm thấy một phòng, dường như đã bị bín kín lối ra vào.
Mặt sàn được ốp khít
bằng một phiến đá khắc cực lớn.
Phiến đá này nằm bên trên một khối đá lớn
có các hình phù điêu.
Ồ, thật tuyệt vời !
Thật phi thường!
Phiến đá được nâng lên dần dần từng centimet
trước sự kích thích đang lớn dần trong tôi.
Có một nắp đá nhỏ hơn ẩn mình bên dưới.
Chúng tôi đã tìm thấy lăng mộ của một ông vua
lần đầu tiên được khám phá bên trong một kim tự tháp Maya.
Vị vua trong hầm mộ chính là Pakal.
Hình ảnh khắc trên nắp của quan tài bằng đá
mô tả con đường của nhà vua
trong hành trình đi vào cõi tử.
Người Maya vẫn thờ phụng các vị thần của cõi âm Xibalba:
Chốn của quỷ dạ xoa.
Khi mặt trời khuất dạng dưới đường chân trời
thần mặt trời Itzamna biến thành con báo gấm,
chúa tể của 9 cõi âm ty,
với mỗi cõi là một vị thần cai quản.
Thiên giới có 13 tầng.
Địa giới là một mặt phẳng và được thần mưa Chacs cai quản.
Thế giới vật thể và thế giới siêu nhiên hòa quyện vào nhau.
Công việc của các nhà khảo cổ, các nhà nghiên cứu văn bản khắc,
và các nhà khoa học vẫn tiếp diễn.
Các nhà khảo cổ sử dụng các tiến bộ công nghệ mới nhất
để ghép mảnh trong trò chơi ghép hình nền văn minh cổ đại.
Những phần còn lại của các công trình
từ hàng ngàn năm trước có thể được truy nguyên
và lập bản đồ vị trí với sự trợ giúp của máy vi tính.
Có nhiều địa điểm đang được triển khai nghiên cứu
Và trái với những gì đã từng biết trong nhiều năm qua
các nơi này không chỉ là những trung tâm tế lễ
mà còn là những đô thị thực sự, trong đó có một số đô thị sầm uất với mật độ dân cư đông đúc.
Để có cho cháu xem.
Người Maya xây dựng nhiều đô thị lớn,
một số đô thị có dân số vào khoảng 40.000 người
được cai trị bởi nhà cầm quyền tối cao Ahau Thần Thánh.
Các công trình được tô màu sặc sỡ
và bên ngoài có nhiều biểu tượng.
Các đô thị phi thường này đã bị bỏ hoang phế
từ thế kỷ 9 và thế kỷ 10.
Tại sao lại như vậy? Điều đó vẫn còn là một bí ẩn.
Nền văn hóa của người Maya cổ đại,
những người xây dựng nên các đô thị tráng lệ đã đột ngột biến mất.
Nhưng văn hóa, tri trức và nghệ thuật của người Maya vẫn tồn tại
trong đời sống hôm nay của hậu duệ người Maya,
những người liên kết quá khứ với hiện tại và tương lai./.
Dịch phụ đề : Phan Anh Dũng Fanaz - V2T Group (www.viettorrent.vn)